Top, raket, dirsek veya parmak darbesi saniyeler içinde ciddi göz hasarına neden olabiliyor. Uzmanlar, spor dalına uygun ve doğru ayarlanmış koruyucu gözlüklerin yaralanma riskini yüzde 90’ın üzerinde azaltabildiğine dikkat çekiyor.
Spor yapmak genel sağlık açısından önemli faydalar sağlasa da gözler için bazı riskleri beraberinde getiriyor. Hızla gelen bir top, raket, sopa, dirsek, parmak veya başka bir sporcuyla çarpışma; yüzeysel bir çizikten kalıcı görme kaybına kadar uzanan sonuçlara yol açabiliyor.
Göz sağlığı kuruluşlarının paylaştığı verilere göre sporda meydana gelen göz yaralanmalarının yaklaşık yüzde 90’ı, doğru koruyucu ekipman kullanımıyla önlenebilir. Buna rağmen birçok sporcu, günlük kullandığı numaralı gözlüğün gözlerini darbelere karşı koruyacağını düşünüyor.
Oysa standart bir gözlük, spor sırasında yeterli koruma sağlamadığı gibi şiddetli bir darbede zarar görerek yaralanmanın boyutunu artırabiliyor.
Çocuklar ve gençler daha fazla risk altında
Spor ve eğlence etkinlikleri, özellikle çocuklar ve gençlerde görülen göz yaralanmalarının önemli nedenleri arasında yer alıyor. Bu yaş grubunda reflekslerin henüz tam gelişmemesi, kontrolsüz hareketler ve koruyucu ekipman kullanımının ihmal edilmesi riski artırıyor.
Basketbol, futbol, hentbol, tenis ve diğer raket sporları; beyzbol, hokey, dövüş sporları ve paintball gibi hızlı top, sopa veya yakın temas içeren branşlarda göz yaralanmaları daha sık görülebiliyor.
Ancak yalnızca profesyonel müsabakalar risk taşımıyor. Okul bahçesindeki bir oyun, amatör bir karşılaşma veya hafta sonu yapılan spor etkinliği sırasında da ciddi bir göz travması meydana gelebiliyor.
Basit görünen darbe ciddi hasara yol açabilir
Sporda göz yaralanmaları çoğunlukla top, dirsek, parmak veya spor ekipmanının göze çarpmasıyla oluşuyor. İlk anda yalnızca kızarıklık veya morarma görülmesi, gözün iç yapılarında hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor.
Darbeler sonucunda kornea çizilmesi, göz içinde kanama, göz çevresindeki kemiklerde kırık, travmatik katarakt, retina yırtığı veya retina dekolmanı gelişebiliyor. Bazı yaralanmalar başlangıçta hafif belirti verirken saatler içinde görmeyi tehdit eden bir tabloya dönüşebiliyor.
Bu nedenle ağrı, bulanık görme, çift görme, ışık çakması, görme alanında gölge oluşması, göz içinde kan görülmesi veya göz hareketlerinde kısıtlılık bulunması halinde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.
Günlük kullanılan gözlük koruyucu değildir
Uzmanlar, günlük hayatta kullanılan numaralı gözlüklerin, güneş gözlüklerinin ve sıradan plastik çerçevelerin spor koruyucusu olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor.
Spor gözlüklerinde darbeye dayanıklı polycarbonate camlar tercih ediliyor. Bu camlar standart plastik camlara göre yüksek darbe direnci, hafiflik ve kırılmaya karşı güvenlik sağlıyor. Ancak yalnızca cam malzemesi yeterli değil. Çerçevenin de spor dalına uygun, dayanıklı, yüzü çevreleyen ve darbe sırasında yerinden çıkmayacak bir yapıda olması gerekiyor.
Koruyucu gözlüğün kullanılacağı spor dalına uygun güvenlik testlerinden geçirilmiş olması da önem taşıyor. Örneğin uluslararası alanda spor göz koruyucularında ASTM F803 gibi performans standartları kullanılıyor.
Doğru uyum korumanın temel parçası
Koruyucu spor gözlüğü yüze çok sıkı veya gevşek oturmamalı; ani hareketlerde kaymamalı ve görüş alanını kısıtlamamalı. Burun köprüsü ile kaş bölgesinde bulunan yumuşak destekler, darbe sırasında çerçevenin cilde zarar vermesini önlemeye yardımcı oluyor.
Sporcu kask kullanıyorsa gözlük ile kaskın birlikte rahat ve güvenli biçimde kullanılabilmesi gerekiyor. Buğulanmayı azaltan kaplamalar ve uygun havalandırma kanalları da sporcunun gözlüğü maç veya antrenman boyunca çıkarmadan kullanabilmesi açısından önem taşıyor.
Numaralı gözlük kullanan sporcular için koruyucu spor gözlükleri reçeteye uygun camlarla hazırlanabiliyor. Bu noktada optik mağazalarda yapılacak profesyonel ölçüm ve ayarlama, hem net görüş hem de etkili koruma açısından belirleyici rol oynuyor.
Özellikle tek gözünde görme kaybı bulunan kişilerin spor sırasında koruyucu gözlük kullanması çok daha büyük önem taşıyor.
Yaralanma anında ne yapılmalı?
Göze darbe geldiğinde göz ovuşturulmamalı ve üzerine baskı uygulanmamalı. Kapalı göz kapağı üzerine baskı yapmadan soğuk kompres uygulanabilir; ancak görmede azalma, ağrı, kanama veya belirgin şişlik varsa acil değerlendirme gerekir.
Göze saplanmış bir cisim kesinlikle çıkarılmaya çalışılmamalı. Gözün üzerine baskı uygulamadan koruyucu bir kalkan yerleştirilmeli ve kişi hızla bir sağlık kuruluşuna götürülmeli.
Kimyasal madde temasında ise göz en az 15 dakika boyunca temiz suyla yıkanmalı ve ardından acil tıbbi yardım alınmalı.
Korunmak tedaviden daha kolay
Spor sırasında meydana gelen göz yaralanmalarının önemli bir bölümü, sporcunun performansını etkilemenin yanı sıra yaşam boyu sürebilecek görme sorunlarına neden olabiliyor. Buna karşılık spor dalına uygun, darbeye dayanıklı ve doğru ayarlanmış bir koruyucu gözlük basit ancak son derece etkili bir önlem sunuyor.
Kask ve dizlik kadar göz korumasının da spor ekipmanlarının temel bir parçası olduğu unutulmamalı. Çünkü sahada yaşanabilecek bir kazayı tamamen engellemek mümkün olmasa da gözleri korumak büyük ölçüde mümkün.
