Katarakt ameliyatında mercek seçimi: Her göz için aynı seçenek uygun değil

Katarakt cerrahisinde kullanılacak göz içi merceğin seçiminde yalnızca yakın ve uzak görme beklentisi yeterli olmuyor. Gözün yapısı, eşlik eden göz hastalıkları, günlük yaşam alışkanlıkları ve gece görme ihtiyaçları da karar sürecinde önem taşıyor. Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Yeliz Turğut, mercek seçiminin ayrıntılı muayene ve kişiye özel değerlendirmeyle yapılması gerektiğini belirtti.

Katarakt cerrahisinde kullanılan göz içi mercekler söz konusu olduğunda en çok merak edilen konuların başında “Hangi mercek benim için uygun?”, “Ameliyattan sonra gözlük gerekir mi?” ve “Gece ışıklarında parlama olur mu?” soruları geliyor.

Ancak mercek seçiminde yalnızca yakın ve uzak mesafelerde görme beklentisinin değil; gözün anatomik ve optik özelliklerinin, eşlik eden göz hastalıklarının ve kişinin günlük yaşam alışkanlıklarının da değerlendirilmesi gerekiyor. Aynı mercek tasarımı, farklı kişilerde farklı görme deneyimleri oluşturabiliyor.

Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Yeliz Turğut, göz içi mercek seçiminde herkese uygulanabilecek tek bir seçenekten söz etmenin doğru olmadığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Bir kişinin günün büyük bölümünü bilgisayar başında geçirmesiyle gece sık araç kullanması aynı görme ihtiyacını ortaya çıkarmıyor. Bunun yanında kornea ve retina yapısı, astigmatizma gibi gözle ilgili özellikler de değerlendirmeyi etkiliyor. Bu nedenle mercek seçimini yalnızca ‘yakını ve uzağı göreyim’ beklentisi üzerinden değerlendirmemek gerekiyor.”

“Akıllı mercek” tek bir mercek türünü ifade etmiyor

Halk arasında “akıllı mercek” olarak adlandırılan göz içi mercekler, tek bir teknik mercek sınıfını ifade etmiyor. Bu ifade, çoğunlukla farklı mesafelerde görmeyi desteklemeyi ve gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlayan mercek seçenekleri için kullanılıyor.

Katarakt cerrahisinde bulanıklaşan doğal göz merceğinin yerine yapay bir göz içi mercek yerleştiriliyor. Monofokal, trifokal ve genişletilmiş odak derinlikli (EDOF) mercekler, farklı optik özelliklere sahip seçenekler arasında bulunuyor.

Merceklerin birbirinden farklı görme hedefleri bulunduğuna dikkat çeken Op. Dr. Yeliz Turğut, şunları söyledi:

“Monofokal mercekler belirli bir mesafede görmeye odaklanırken, trifokal merceklerde uzak, orta ve yakın mesafelerde görmenin desteklenmesi amaçlanıyor. EDOF merceklerde ise genişletilmiş bir odak aralığı hedefleniyor. Ancak burada önemli olan bir merceği diğerinden daha iyi olarak tanımlamak değil, hastanın göz yapısına ve görme gereksinimlerine uygun seçeneğin değerlendirilmesidir.”

Monofokal merceklerde seçilen odak mesafesinin dışındaki işler için gözlük gerekebiliyor. Trifokal ve EDOF mercekler gözlük ihtiyacını azaltabilse de her mesafede ve her ışık koşulunda tamamen gözlüksüz görme garantisi sunmuyor. Özellikle EDOF merceklerde yakın görme performansı tasarıma göre değişebiliyor; küçük yazılar veya yakın mesafede ayrıntılı işler için gözlük ihtiyacı devam edebiliyor.

Göz Kapağı Estetiğinde Gözden Kaçan Risk: Kuru Göz
Göz Kapağı Estetiğinde Gözden Kaçan Risk: Kuru Göz
İçeriği Görüntüle

Gece araç kullananlarla bilgisayar başında çalışanların beklentisi aynı değil

Göz içi mercek seçiminde günlük yaşam alışkanlıkları, kişinin görme beklentisini belirleyen unsurlardan biri. Bilgisayar ekranı, telefon, kitap okuma, açık hava aktiviteleri ve gece araç kullanımı; farklı mesafelerde ve farklı ışık koşullarında görme ihtiyacı oluşturabiliyor.

Bu nedenle ameliyat öncesinde kişinin mesleğinin, günlük rutinlerinin ve önceliklerinin ayrıntılı olarak konuşulması önem taşıyor. Merceğin teknik özelliklerinin, kişinin gerçek yaşamındaki görme ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Op. Dr. Yeliz Turğut, bu konuda şu bilgileri paylaştı:

“Örneğin bilgisayar başında uzun süre çalışan bir kişi için orta mesafe görme önemli olabilir. Gece sık araç kullanan bir kişinin ise düşük ışık koşullarındaki görme beklentileri ayrıca değerlendirilmelidir. Hastanın günlük yaşamını bilmeden yalnızca merceğin teknik özellikleri üzerinden karar vermek yeterli değildir.”

Gece ışıklarının çevresindeki halkalar neden görülüyor?

Çok odaklı göz içi merceklerle ilgili en fazla merak edilen konulardan biri de gece saatlerinde araç farları veya sokak lambaları gibi ışık kaynaklarının çevresinde fark edilebilen halkalar ve kamaşmalar.

“Halo” olarak adlandırılan ışık halkaları ile “glare” olarak tanımlanan kamaşma, özellikle çok odaklı merceklerle görülebilen optik belirtiler arasında yer alıyor. Benzer belirtiler bazı EDOF mercek tasarımlarında da ortaya çıkabiliyor. Belirtilerin düzeyi ve kişi tarafından ne kadar fark edildiği; kullanılan merceğin tasarımına, gözün özelliklerine ve ışık koşullarına göre değişebiliyor.

Op. Dr. Yeliz Turğut, ameliyat öncesinde kişilerin operasyon sonrasında karşılaşabilecekleri bu optik durumlar hakkında ayrıntılı şekilde bilgilendirilmesi gerektiğini belirtti. Turğut, erken dönemde ışıkların çevresinde halkalar veya kamaşmalar görülebileceğini; beynin yeni görme düzenine alışmasını ifade eden nöroadaptasyon süreciyle bu belirtilerin zaman içerisinde daha az fark edilir hâle gelebileceğini aktardı.

Bununla birlikte bu belirtilerin herkeste tamamen kaybolması beklenmemeli. Devam eden, artan veya günlük yaşamı ve gece araç kullanımını etkileyen şikâyetlerin ameliyatı gerçekleştiren hekim tarafından değerlendirilmesi gerekiyor. Her ışık halkası ya da kamaşmanın yalnızca alışma sürecine bağlanmaması önem taşıyor.

Herkes için tek bir seçenek yaklaşımı doğru değil

Göz içi merceklerle ilgili karar sürecinde çevreden edinilen deneyimler ve internetteki kullanıcı yorumları da beklentileri etkileyebiliyor. Ancak aynı merceğin farklı kişilerde aynı görme deneyimini oluşturacağı düşüncesi yanıltıcı olabiliyor.

Her gözün anatomik ve optik özelliklerinin farklı olduğunun altını çizen Op. Dr. Yeliz Turğut, şu ifadeleri kullandı:

“Hastalar bazen yakınlarının kullandığı merceğin aynısını talep edebiliyor ya da internette okudukları deneyimlerden hareketle belirli bir merceğe yöneliyor. Oysa bir kişinin memnun kaldığı seçenek, başka bir kişi için aynı şekilde uygun olmayabilir. Başka hastaların deneyimleri tıbbi muayene ve ölçümlerin yerine geçmemelidir.”

Mercek seçiminin, başkalarının memnuniyetinden veya belirli bir mercek hakkında yapılan yorumlardan hareketle değil; kişinin kendi göz sağlığı, muayene bulguları ve görme gereksinimleri doğrultusunda yapılması gerekiyor.

Ameliyat öncesi bilgilendirme, beklentilerin doğru kurulmasını sağlıyor

Göz içi merceklerle ilgili beklentilerin yalnızca ne kadar net görüleceği üzerinden şekillenmemesi gerekiyor. Ameliyat sonrasında farklı mesafelerde gözlük ihtiyacının devam edebilmesi, ışık koşullarına bağlı görsel değişiklikler yaşanabilmesi ve yeni görme düzenine alışma sürecinin kişiden kişiye farklılık gösterebilmesi, işlem öncesinde konuşulması gereken konular arasında yer alıyor.

Merceğin sağlayabileceği görme özellikleri kadar olası sınırlılıklarının da açıklanması, kişinin ameliyat sonrası dönemi daha gerçekçi beklentilerle değerlendirmesine yardımcı oluyor. Bu bilgilendirme, cerrahi ölçümlerin ve tıbbi değerlendirmenin yanında karar sürecinin önemli bir parçasını oluşturuyor.

Op. Dr. Yeliz Turğut, beklentilerin doğru oluşturulmasının önemine dikkat çekerek sözlerini şöyle tamamladı:

“Ameliyat öncesinde hastanın yalnızca kazanmayı beklediği görme özelliklerini değil, karşılaşabileceği sınırlılıkları da bilmesi gerekir. Göz içi merceklerden beklentinin gerçekçi olması, ameliyat sonrası dönemin doğru değerlendirilmesi açısından önemlidir. Bu nedenle hastaların merceklerle ilgili merak ettikleri konuları işlem öncesinde hekimlerine sormaları ve karar sürecini yeterli bilgiyle yürütmeleri gerekir.”