Seçim Hukuku Usulleri Avukat Suat Şimşek

Ülkemizdeki her türlü dernek, oda veya siyasi parti seçimleri incelendiğinde öne çıkan bazılarının çarşaf liste, blok liste ve anahtar liste kavramlarında yer buldukları anlaşılmıştır.

Seçim Hukuku Usulleri Avukat Suat Şimşek
12 Ağustos 2020 Çarşamba 18:00

SEÇİM HUKUKU USULLERİ

Demokratik rejimlerin karar alma organlarının oluşturulmasında hiç şüphesiz ki seçimler en önemli süreçlerden birini teşkil etmektedir. Öyle ki; temsilde adalet ilkesinin her anlamda vücuda gelmesi için oy kullanacak seçmenlerin özgür iradelerinin tam manasıyla sandıklara yansıması bir organizasyondaki demokrat seviyeyi gözler önüne sermektedir. Tarih, birçok seçim usulünü tecrübe etmesine rağmen halen normatif manada en ileri ve şeffaf seçim usulüne ulaşabilmiş değildir. Bu manada; ülkemizdeki her türlü dernek, oda veya siyasi parti seçimleri incelendiğinde öne çıkan bazılarının çarşaf liste, blok liste ve anahtar liste kavramlarında yer buldukları anlaşılmıştır.

1.Bölge İstanbul Optisyen-Gözlükçüler Odasının yaklaşan seçimleri de dikkate alındığında ve kabul edilen seçim usulü türü olan çarşaf liste yöntemi başta olmak üzere diğer yöntemlerde seçmenlerin oy kullanma biçimleri ve yöntemlerin uygulanma şekillerinin ortaya konulması zarureti hasıl olmuştur.

Bu kavramlar dikkatli bir şekilde incelendiğinde şu tanımlamalar kolaylıkla yapılabilecektir:

1. Çarşaf Liste

Tatbik edildiği seçimlerde adı tek ve ortak liste uygulaması da olan çarşaf liste, bütün adayların kura ile belirlenen harften başlamak üzere soyadına göre hazırlanmış alfabetik liste kullanıldığı ve bu listenin, Başkanlık Kurulunca bastırılmasıyla süreç başlar. Liste, ilçe seçim kurulu başkanlığınca mühürlenerek oy pusulasına dönüştürülür. Bu pusulada seçilecek üye sayısı kadar adaya, adının hizasına işaret konularak oy verilir. Fazla işaretlenmiş veya seçilecek üye sayısının yüzde doksanından az işaretlenmiş pusulalar geçersiz sayılacağı kimi topluluklarca kabul edilse de genellikle fazla isimlerin yazılması halinde en sondan başlanarak son numaralı satıra kadar yazılan aday isimleri çizilerek kurulların yasal sayıları kadar yazılan isimler oy sayımında dikkate alınır. Organ seçimlerinde adayların aldıkları oy sayısına göre sıralama yapılarak asıl ve yedek üyeler belirlenir. En çok oy alanlar asıl, onlardan sonra gelenler yedek üye seçilmiş olurlar. Eşit oy alanlar arasında ad çekme yoluyla sıra saptanır.

Bu yöntem, gerçek manada da bakıldığında var olanların arasından en demokratik yöntemdir. Zira; seçmenler, bir kişinin ya da grubun listelerine sıkı sıkıya bağlı hissetmeksizin yönetim, denetim ve disiplin organlarında görmek istedikleri kişileri tek tek belirleyerek doğrudan kendi özgür iradelerini yansıtmaktadırlar.

Bu manada; oda organları olarak ifade edilen yönetim, disiplin ve denetim kurulları başta olmak üzere Türk Optisyen-Gözlükçüler Birliğine İstanbul Odasını temsilen seçilecek 12 asil ve yedek delegenin seçimleri çarşaf liste ile yapılacaktır.

Seçmenler, oy kullanma kabinlerine girdiklerinde kendilerini her pozisyon için önceden adaylıklarını usulüne uygun olarak bildirmiş adayların isimleri ve aday oldukları pozisyonların yazılı olduğu listeler karşılayacaktır. Seçmenler, bu listelerden kendilerine boş ve isimsiz olarak verilen oy pusulalarına diledikleri adayları pozisyonlarına seçip isimlerini elleriyle kalem kullanmak suretiyle yazacaklardır.

Seçmenler, bir oy pusulasında toplam 54 adet isim yazacak olmakla birlikte bu sayı; yönetim kuruluna 7 asil ve 7 yedek üye, denetim kuruluna 3 asil 3 yedek üye, disiplin kuruluna 5 asil 5 yedek üye ve mümessil olarak 12 asil 12 yedek üyeden teşekkül etmektedir.

2. Blok Liste

Blok liste ile yapılacak seçimlerde bütün adayların soyadına göre hazırlanmış alfabetik liste kullanılır. Bir aday, blok listelerden yalnızca birisinde yer alabilir. Bir adayın birden çok listede yer alması halinde, Divan Başkanlığınca açıklama yapılarak adayın hangi listede yer almak istediği saptanır ve düzenleme buna göre yapılır. Adayın yazılı beyanına rağmen başka listelerde yer verilmesi halinde, bu blok listeler geçersiz sayılır ve Divan Başkanlık Kurulunca işleme konulmaz. Blok listeler dışında asıl ve yedek üye adayı olarak başvuruda bulunmak mümkündür. Başkanlık kurulunca kesinleştirilen bireysel adayların ad ve soyadlarını içeren bir liste, seçim kurulunca onaylanarak sandık başına ve oy verme hücrelerine asılır. Basılmış olan blok listeler, Divan Başkanlık kurulunca İlçe Seçim Kuruluna mühürlettirilerek oy pusulası haline dönüştürülür. Bu suretle oluşturulan oy pusulalarındaki isimler çizilebilir, yerine yeni isimler yazılabilir. Her adayın, aday olduğu listeden şahsen veya ayrı listelerden aldıkları oylar hesaba katılarak toplanır ve böylece listedeki sırası saptanır. Asıl ve yedek üyeler, ayrı ayrı belirlenir. Seçilecek üye sayısından fazla veya üye sayısının yüzde doksanından eksik isim yazılı oy pusulaları geçersiz sayılır.

Seçimler için hazırlanan oy pusulalarında organlar ayrı ayrı yer alır. Bir organ listesinde geçersizlik varsa, oy pusulasının yalnızca ilgili organ için olan bölümü iptal edilir. Pusulanın diğer organlarla ilgili bölümleri geçerli olur ve sayılır.

3. Anahtar Liste

Bu kavram ise yukarıda sayılan yöntemlerin arasında seçim hukuku bakımından en demokratik olmayan yöntemdir. Çünkü; uygulamada sıklıkla rastlanıldığından bir kişi ya da oligarkın tüm kurullarda olmasını istediği kişiler bir pusulada yazılır ve seçmenlerin hazırlanan bu pusulalara bir müdahalesi olmaksızın yekûn bir halde pusulalardan seçmen istediklerini sandığa atmaları beklenir. Böylelikle bu seçim türünde kurullardaki kişiler tek tek değil; bir grupla birlikte seçilmiş olduklarından görev süreleri boyunca hesap verilebilirlik ilkesi bağlamında doğrudan seçmeni muhatap kabul etmeyip; pekâlâ kendi isimlerini listelerinde yer veren gruplara bağlı olmayı tercih edebilirler ve böylece seçmenin seçilenleri şeffafça denetleyebilme olanağı pratik olarak neredeyse ortadan kalkacaktır.

Avukat Suat Şimşek
Opak Lens A.Ş.
Baş Hukuk Müşaviri


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.